آیوکسینیل اکتانوات

آیوکسینیل یک علف‌کش انتخابی، تماسی با کمی اثر سیستمیک از خانواده Hydroxy Benzonitrile است که بوسیله شاخ و برگ جذب می‌گردد و خاصیت جابه‌جایی محدود دارد، که عمدتاً در کنترل علف‌های پهن‌برگ در مزارع سیر و پیاز به کار می‌رود. از ویژگی‌های این علفکش می‌توان به محلول در آب، جذب سریع از برگ، اثر سیستمیک جزئی در گیاه اشاره کرد.

مکانیسم اثر و مزایا

مکانیسم اثر:

• آیوکسینیل با مهار فتوسنتز در کلروپلاست علف‌های پهن‌برگ عمل می‌کند و تولید انرژی سلولی را مختل می‌سازد.
• باعث استرس اکسیداتیو و توقف رشد سلولی در علف‌های هدف می‌شود.
• اثر اصلی آن بر علف‌های پهن‌برگ جوان و فعال در رشد است و گیاهان بالغ ممکن است به طور کامل کنترل نشوند.

مزایا:

• انتخابی برای علف‌های پهن‌برگ در غلات
• جذب سریع و اثربخشی نسبتاً سریع (علائم مرگ علف‌ها طی 5–10 روز ظاهر می‌شوند)
• قابلیت ترکیب با سایر علف‌کش‌ها و افزایش طیف اثر
• کاهش ریسک مقاومت در برنامه‌های ترکیبی

کاربردها و محصولات هدف

الف) محصولات زراعی:

• گندم و جو: کنترل علف‌های پهن‌برگ سالانه
• مراتع و سبزی‌جات: کنترل علف‌های پهن‌برگ حساس

ب) شیوه مصرف رایج:

• دوز مصرف: معمولاً 3–2 لیتر در هکتار بسته به تراکم علف و محصول
• روش مصرف: سم‌پاشی یکنواخت برگ و ساقه علف‌ها، بهترین اثر زمانی است که علف‌ها کوچک و فعال در رشد هستند

نکته: آیوکسینیل به تنهایی اثر محدودی دارد و معمولاً در فرمولاسیون‌های ترکیبی با سایر علف‌کش‌ها استفاده می‌شود تا طیف اثر کامل‌تر شود.

گروه مقاومت و مدیریت

• آیوکسینیل جزو Photosystem II inhibitors  گروه (HRAC C3) قرار دارد که با تداخل در انتقال الکترون در فتوسیستم II باعث مهار فتوسنتز و نابودی علف هرز می‌گردد.
• توصیه می‌شود برای کاهش ریسک مقاومت:
  • با علف‌کش‌های دیگر با مکانیسم اثر متفاوت تناوب یا ترکیب شود
  • دوز و زمان مصرف دقیق رعایت شود

وضعیت ثبت در ایران

• آیوکسینیل در ایران به صورت فرمولاسیون‌ EC22.5% ثبت شده است.
• در ایران روی علف های هرز مزارع سیر و پیاز به ثبت رسیده است.
• دوره کارنس: تا کنون دوره کارنسی برای این محصول گزارش نشده است.
• استفاده باید مطابق برچسب محصول و دستورالعمل سازمان حفظ نباتات ایران باشد.

مزایا، محدودیت‌ها و نکات ایمنی

مزایا:

• انتخابی برای علف‌های پهن‌برگ
• سرعت اثر نسبتا سریع
• مناسب برای استفاده در ترکیب با سایر علف‌کش‌ها

محدودیت‌ها و نکات ایمنی:

• اثر محدود روی علف‌های چمنی و گیاهان بالغ
• تماس با پوست و چشم باید اجتناب شود
• استفاده خارج از دستور می‌تواند به محیط زیست و گیاهان همسایه آسیب برساند

جمع‌بندی

آیوکسینیل یک علف‌کش پهن‌برگ انتخابی و سریع‌اثر است که عمدتاً در گندم، جو و مراتع استفاده می‌شود. برای اثر بهینه، معمولاً در فرمولاسیون‌های ترکیبی با سایر علف‌کش‌ها استفاده می‌شود و رعایت دز، زمان مصرف و نکات ایمنی برای کنترل مؤثر و کاهش ریسک مقاومت ضروری است.