فن پروپاترین

فن پروپاترین یک کنه‌کش و حشره‌کش از گروه پیروتروئیدها (Pyrethroids) است که به‌طور مؤثر علیه طیف وسیعی از کنه‌ها و حشرات آسیب‌زا در محصولات کشاورزی و گلخانه‌ها استفاده می‌شود این ترکیب با نفوذ تماسی و تا حدی گوارشی وارد بدن آفت شده و در سطح نورون‌ها، کانال‌های سدیمی وابسته به ولتاژ در غشاء آکسون را هدف قرار می‌دهد. در شرایط طبیعی، این کانال‌ها به‌صورت گذرا باز و بسته می‌شوند تا پتانسیل عمل به‌درستی ایجاد و منتقل شود، اما فن‌پروپاترین با پایدار کردن حالت باز این کانال‌ها، مانع از بسته شدن طبیعی آن‌ها می‌شود. در نتیجه، ورود مداوم یون‌های سدیم به داخل نورون رخ داده و غشاء دچار دپولاریزاسیون پایدار می‌گردد. این اختلال منجر به ایجاد تخلیه‌های عصبی مکرر و غیرقابل‌کنترل می‌شود که در ابتدا به‌صورت تحریک‌پذیری شدید، افزایش فعالیت و حرکات نامنظم در حشره یا کنه بروز می‌کند. با ادامه این وضعیت، سیستم عصبی دچار خستگی عملکردی شده و به‌دنبال آن فلج عصبی ایجاد می‌شود. در نهایت، به‌دلیل ناتوانی در کنترل عضلات و توقف فعالیت‌های حیاتی مانند تغذیه و تنفس، مرگ آفت رخ می‌دهد. این نوع اثر که به‌اصطلاح «knockdown effect» نامیده می‌شود، از ویژگی‌های بارز پایروتروئیدهاست و باعث می‌شود علائم سمیت در مدت کوتاهی پس از تماس ظاهر شوند. فن‌پروپاترین به‌دلیل حلالیت در چربی، به‌خوبی در کوتیکول نفوذ کرده و اثر تماسی قوی دارد، اما خاصیت سیستمیک واقعی ندارد و بنابراین پوشش مناسب در کاربرد آن اهمیت زیادی دارد. این ترکیب روی طیف وسیعی از آفات مکنده و جونده و همچنین برخی کنه‌ها مؤثر است، هرچند در کنه‌ها معمولا اثر آن بیشتر به‌صورت اختلال عصبی سریع و کاهش تحرک دیده می‌شود تا اثرات متابولیک عمیق مشاهده شود. در مجموع، فن‌پروپاترین با ایجاد اختلال در دینامیک کانال‌های سدیمی نورون‌ها، باعث بیش‌تحریکی عصبی، فلج و مرگ سریع آفت می‌شود.