پنوکسولام

پنوکسولام (Penoxsulam) یک علف‌کش انتخابی و سیستمیک از گروه تری‌آزولوپیریمیدین‌ها (Triazolopyrimidines) است که عمدتاً برای کنترل علف‌های هرز در مزارع برنج مورد استفاده قرار می‌گیرد. این علف‌کش به‌صورت پس‌رویشی (Post-emergence) مصرف شده و از طریق برگ و تا حدی ریشه جذب می‌شود و در گیاه علف هرز جابه‌جا می‌گردد. پنوکسولام معمولاً در فرمولاسیون‌های SC (Suspension Concentrate) یا OD (Oil Dispersion) با درصدهای مختلف ماده مؤثره عرضه می‌شود و به دلیل کارایی بالا در دز پایین، یکی از علف‌کش‌های مهم در مدیریت علف‌های هرز برنج به شمار می‌رود. این ترکیب به‌ویژه در کنترل علف‌های هرز مقاوم و مشکل‌ساز در شالیزارها اهمیت دارد.

مکانیسم اثر

پنوکسولام با مهار آنزیم استولاکتات سنتاز (ALS یا AHAS) عمل می‌کند. این آنزیم در مسیر بیوسنتز اسیدهای آمینه شاخه‌دار شامل والین، لوسین و ایزولوسین نقش اساسی دارد. مهار این آنزیم موجب توقف تقسیم سلولی، اختلال در رشد مریستمی و در نهایت مرگ علف هرز می‌شود. این علف‌کش سیستمیک پس از جذب، به‌صورت سیم‌پلاست و آپوپلاست در بافت‌های گیاه حرکت کرده و باعث کلروز، توقف رشد و خشک شدن تدریجی علف‌های هرز می‌گردد.

کاربردها و علف‌های هرز هدف

پنوکسولام به‌طور تخصصی برای کنترل علف‌های هرز در مزارع برنج استفاده می‌شود و دارای طیف اثر گسترده‌ای بر علف‌های هرز رایج این محصول است. علف‌های هرز هدف شامل:

• گونه‌های سوروف (Echinochloa spp.)
• گونه‌های اویارسلام (Cyperus spp.)
• سل واش (Monochoria vaginalis)
• گونه‌های پاسپالوم (Paspallom spp.)
• برخی علف‌های هرز پهن‌برگ آبزی

این علف‌کش معمولاً به‌صورت محلول‌پاشی پس‌رویشی در مراحل اولیه رشد علف‌های هرز (۲ تا ۴ برگی) مصرف می‌شود و بهترین کارایی را در این مرحله دارد.

گروه مقاومت (HRAC) و مدیریت مقاومت

پنوکسولام در طبقه‌بندی کمیته اقدام مقاومت علف‌کش‌ها (HRAC) در گروه B قرار دارد که شامل مهارکننده‌های آنزیم ALS است. به دلیل وجود گزارش‌های متعدد از مقاومت علف‌های هرز به این گروه، رعایت اصول مدیریت مقاومت ضروری است:

• استفاده در تناوب با علف‌کش‌هایی با مکانیسم اثر متفاوت
• عدم مصرف مکرر در یک فصل زراعی
• استفاده در قالب مدیریت تلفیقی علف‌های هرز (IWM/IPM)

۵. موارد ثبت شده در ایران (حفظ نباتات) بر اساس اطلاعات موجود در فهرست سموم مجاز کشور، پنوکسولام برای کنترل علف‌های هرز مزارع برنج ثبت شده است. ویژگی‌های ثبت:

• کاربرد: مزارع برنج
• نوع مصرف: پس‌رویشی (محلول‌پاشی در آب شالیزار)
• فرمولاسیون‌های رایج: SC و OD

برای تعیین دز دقیق، زمان مصرف و دوره کارنس باید به برچسب رسمی محصول ثبت‌شده در سازمان حفظ نباتات مراجعه شود.

مزایا، محدودیت‌ها و نکات ایمنی

مزایا:

• کنترل مؤثر علف‌های هرز مهم شالیزار
• خاصیت سیستمیک و پخش مناسب در گیاه
• کارایی بالا در دز مصرف پایین
• مناسب برای استفاده در شرایط غرقابی برنج

محدودیت‌ها و نکات ایمنی:

• احتمال ایجاد مقاومت در علف‌های هرز در صورت مصرف مکرر
• بهترین عملکرد در مراحل اولیه رشد علف‌های هرز
• حساسیت برخی ارقام برنج در شرایط خاص (نیاز به رعایت دز)
• امکان اثر بر گیاهان غیرهدف در صورت مصرف نادرست
• رعایت فاصله تا برداشت و جلوگیری از ورود به منابع آبی ضروری است

جمع‌بندی

پنوکسولام یک علف‌کش سیستمیک و انتخابی از گروه مهارکننده‌های ALS است که به‌طور تخصصی در مدیریت علف‌های هرز مزارع برنج کاربرد دارد. این ترکیب با مهار بیوسنتز اسیدهای آمینه ضروری، رشد علف‌های هرز را متوقف کرده و موجب مرگ آن‌ها می‌شود. با توجه به خطر بروز مقاومت، استفاده از این علف‌کش باید در چارچوب برنامه‌های مدیریت تلفیقی و به‌صورت تناوبی با سایر علف‌کش‌ها انجام گیرد تا کارایی آن در بلندمدت حفظ شود.